Kategori: Aileler İçin

GÖZ HASTALIKLARI VE GÖRME HAKKINDA

TÜM SORULARINIZIN YANITLARI

YENİDOĞAN BEBEKLER GÖREBİLİYOR MU?

  • Göz gelişimi anne karnında başladığı için gebelikte doğru beslenmek, toksik maddelerden uzak durmak, kontrolsüz ilaç kullanmamak (bitkisel ilaçlar dahil), kadın doğum doktoru takibinde olmak ileri yaşlarda bebeğinizin göz sağlığı ve görme yeteniği olumlu etkileyecektir.
  • Doğumda görme net değildir, beyin sinir hücreleri geliştikçe görme yolları olgunlaşır ve ilk 1 yıl görme hızla gelişir, 4-10 yaşları arasında beyindeki görme bölümleri dahil tüm görme sistemi oluşmuş olur ve sağlıklı bir erişkin gibi görmeye başlar.
  • Bebekler 1,5 aylıkken büyük bir cisme odaklanabilir, 2-3 aylıkken takip edebilir.

BEBEKLER HANGİ RENKLERİ GÖRÜR ?

  • Doğumda siyah, beyaz ve gri renkleri bulanık şekilde görebilir. 1 haftalık olduklarında ise kırmızı, turuncu, sarı renkleri algılayabilir hale gelirler. Mor ve mavi renkleri ise özel dalga boyları nedeni ile daha geç farkederler.

YENİDOĞAN BEBEKLER GECE-GÜNDÜZÜ AYIRT EDEBİLİYOR MU ?

  • Hayır, net olarak ayırt edemez. Bu aylarda göz ve beyin arasında henüz yeterli iletişim sağlanmadığı içinde gece uyanmaları çok normaldir. 

1 AYLIK BEBEK EN FAZLA NE KADAR UZAĞI GÖREBİLİR ?

  • 50 santim kadar uzağı (emmerken annenin yüzünün uzaklığı) bulanık şekilde seçebilir. Çevreyi merkezden daha net seçer. Yaş ilerledikçe daha uzağı görmeye başlar.

DOĞUMDA NEDEN BEBEĞİMİN GÖZÜNE İLAÇ DAMLATTILAR ?

  • Bu damlalar; mikropsuz anne karnından mikroplu dünyaya geçişte açıkta bulunan korunaksız gözlerin doğum esnasında yayılan salgılardan mikrop kapmaması için koruyucu amaçla kullanılır. 

YENİDOĞAN BEBEĞİM GÖZ MUAYENESİNE GÖTÜRECEĞİM ÇOK CANI YANAR MI? ZOR DEĞİL Mİ ?

  • Biraz canı yanabilir ancak ağladığı kadar canı yanmayacaktır çünkü yaş grubuna göre göz hekimlerinin muayene ekipmanları ve şekilleri değişkendir ve o yaşa uygundur. 

YENİDOĞAN BEBEĞİM HİÇ YÜZÜME BAKMIYOR ! NEDEN ?

  • Doğumda bebekler net görmediği için gördüğünün bir yüz ya da annesi olduğunu algılayamaz ancak saçlar ve yüz kıvrımları gibi hatları bir miktar görebilir ve yüzünüze bakabilir.
  • Eğer bu kıvrımları örten bone, eşarp gibi kıyafetler giymez,  görünümünüzü sık değiştirmezseniz daha uzun süre bakacaktır.
  • Ama tabi bebişler bir şekilde annesini tanır, sesinden, konusundan…

YENİDOĞAN BEBEĞİMİN GÖZLERİ BU JAPON ÇİZGİ FİLMLERİNDE Kİ KARAKTERLER GİBİ KOCAMAN, ŞİRİN GÖRÜNÜYO AMA ACABA BİR SORUN TEŞKİL EDER Mİ ?

  • Doğumdan sonra gelişim baştan aşığı şekilde başladığı ve ilerlediği için göz orantısal olarak diğer uzuvlardan önce ve hızlı gelişerek sanki olması gerekenden daha büyükmüş izlenimi verebilir. Büyüklük her iki gözdede aynı ise normal bir durumdur. Ama özellikle tek gözde ise ya da her iki gözde ama dikkatinizi çekecek kadar bir büyüklük olduğundan şüpheleniyorsanız göz doktoru kontrolüne gidiniz. (Örneğin Glokom olabilir)

BEBEĞİMİN ODASINDAKİ EŞYALAR, RENKLER, OYUNCAKLAR GÖRMESİNİ ETKİLER Mİ ?

  • Sanatsal bir uyum halinde renkli, cıvıl cıvıl, farklı şekillerde objelerin olduğu bir oda yaratmanız, yatağına askıda renkli oyuncaklar koymanız, bebeğinizin odasına girdiğinizde onunla konuşmanız, eşyaların, yatağın yerlerini sık sık değiştirmeniz, gece lambası kullanmanız, farklı yönlere bakmasını sağlayacak pozisyonlarda yatırmanız görmesini ve hareketlenmesini sağlayarak sinir uyarısı ile beynini olumlu etkileyecektir.
  • Unutmayın görme sadece kendiliğinden gelişmez uyaran vermelisiniz.

BEBEĞİM BÜYÜK CİSİMLERİ TAKİP EDİYORSA GÖZLERİ NORMAL MİDİR?

  • Bu kesin olarak söylenemez, çünkü tek gözde sorun olsa da sağlam göz büyük cismi görebildiği için takibi normaldir ve size “görmesi tamamen normal” izlenimi yaratabilir. 

ÇOCUKLAR GÖRME PROBLEMLERİNİ NE ZAMAN İFADE EDEBİLİR ?

  • 6 – 7 yaşlarında. Bu nedenle hiç bir şikayeti olmasa dahi göz hekimi kontrolü yapılmalıdır.

NE ZAMAN GÖZ MUAYENESİ YAPTIRMALIYIM ?

  • 1 aylık olduktan sonra
  • 1 yaşında
  • Okula başlamadan önce şikayet olmasa dahi göz hekimi kontrolü önerilir.
  • Görme keskinliği muayenesi 2.5-3 yaşından sonra en doğru şekilde yapılabilir.
  • Snellen görme keskinliği şeması isimli sizlerinde aşina olduğunuz şemalar ile muayene 5-6 yaşından sonra yapılırsa daha anlamlı sonuç alınabilir.
  • Çocuklar “görme alanı” muayenesine okul çağındayken uyum gösterebildiğinden bu yaşlarda yapılması uygundur.
  • “Renk görme” testleri ise çocuk renkleri algılayabildiği yaşa geldiğinde doğru sonuç verir.

  • Yazının hazırlandığı dönemde ülkemiz Aile sağlığı merkezlerinde “leo sembol” kartları ve kırmızı refle muayenesi ile göz-görme taraması yapılmaktadır.

BEBEĞİMİ EMZİRİRKEN GÖZÜNE IŞIK VURDUĞUNDA BİR GÖZ BEBEĞİNİN BEYAZ OLDUĞUNU FARK ETTİM, KÖTÜ BİR DURUM MU? DOKTORA GÖTÜRMELİ MİYİM?

  • Evet önemli bir bulgudur.
  • Göz içinde bir hastalık (Persistan Hiperplastik Primer Vitreus), tümör ya da katarakta işaret edebilir.
  • Vakit kaybetmeden doktor muayenesine gidilmelidir.

ÇOCUĞUMUN GÖZLERİNDE BOZUKLUK VAR MI, GÖZ DOKTORUNA GÖTÜRMELİ MİYİM, NE OLURSA GÖZ HASTALIĞINDAN ŞÜPHELENMELİYİM?

Göz hekimine götürmek için bir neden aramak yerine düzenli rutin kontroller yaptırmanız önerilir. Ancak bunun dışında çocuğunuzda;

  • Göz yorgunluğu
  • Baş ağrısı
  • Gözlerini kısarak bakma
  • Gözlerini ovalama
  • Okumaya konsantre olamama
  • Sınıfta önde olma, yakından TV izleme, kitaba yakından bakma, oyuncaklarını gözüne yakın tutma ihtiyacı hissetme
  • Gözlerini kısarak okuma ihtiyacı hissetme
  • Şaşılık 
  • Sürekli halsizlik-bitkinlik
  • Gözlerde yanma, batma, ağrı, kaşıntı, kızarma, çapaklanma
  • Erken doğum
  • Başını eğerek bakma
  • Ailede göz tembelliği ya da göz bozukluğu varsa

şeklinde şikayetler varsa göz hekimine götürmenizde fayda vardır.

ŞAŞILIK NASIL ANLAŞILIR? TEHLİKELİ Mİ? NE YAPMALIYIM?

  • Şaşılık çoğunlukla normal ve geçicidir ancak göz bölgesinde ki yapılar, göz kasları ve bu kasları uyaran, beyin içerisinde yer alan sinirler, beyin hastalıklarında, beyin travmalarında ve genetik, doğuştan bazı hastalıklarda da ortaya çıkan bir durumdur.
  • Gözde 6 adet kas bulunur. Bu kaslar göz küresinin hareketini sağlar. Eğer bu kasların bir ya da birkaçında sorun olursa şaşılık meydana gelir.
  • Bu noktada şaşılığı olan çocuklarda basit ve geçici bir göz kayması olabileceği gibi şaşılık beyin içerisinde de bir hastalığında işareti olabilir.
  • Şaşılık tek başına görmeyi etkileyebildiği gibi beyinde ki hastalık nedeni ile de zarar verebilir.
  • 5 yaş altı çocukların kabaca %5’inde şaşılık görülür
  • İlk 3 ayda ki bebeklerde göz kasları gelişmediği için odaklama sağlanamaz ve ara ara göz kayması olabilir, “gözleri birlikte hareket etmiyor” izlenimi yaratabilir, bu durum normaldir. Bu durum 3 aydan sonra gelişiyorsa mutlaka bir göz hekimi tarafından muayene edilmelidir.
  • Özellikle tek gözde olan kaymalar o gözde görme azalması olduğunun işareti olabilir.
  • Şaşılık normal duruşta sabit şekilde olabileceği gibi sadece bir yöne bakışta da belirginleşebilir.
  • Şaşılık görme kaybı ve psikolojik sorunlara yol açabilir.
  • Erken tanı ve tedavi görme kaybını önler
  • YALANCI ŞAŞILIK denen durumda aslında çocuğun gözleri normaldir ancak özellikle bir tarafa baktığında diğer göz neredeyse kayboluyor izlenimi verir. Bu sizleri yanıltır ve endişelendirir. Aslında geniş burun kökü, göz kapağı üzerinde ki deri kıvrımları belirgin ya da göz bebekleri birbirine yakın olan çocuklarda şaşılık olmasa da aileler ve hekimlerde şaşılık varmış gibi bir izlenim oluşur. Yine de siz şaşılıktan şüpheleniyorsanız her durumda göz doktoru kontrolüne götürünüz.
  • Bazı şaşılık tiplerinde gözlük kullanmak gerekebilir. Gözlük düzenli kullanılmalıdır, unutulmamalıdır ki doğru alanı göremeyen göz sağlam olsa da zamanla beyin tarafından devreden çıkartılabilir, görme yetisi ciddi şekilde ve geri dönüşümsüz azalabilir. Bazende gözlük kullanırken ilk başlarda şaşılıkta artış olabilir ve sizler bu durumu gözlükle ilişkilendirebilirsiniz. Ancak durum geçicidir, çocuğunuz yeni gözlükle görme uyumu sağlamaya çalıştığı için gerçekleşmektedir. Çoğunlukla gözlükle sorun çözülür ve çocuğunuz ömür boyu gözlük kullanmak zorunda kalmayabilir.
  • Gözlük en çok çocuklara yakışır (yazar notu)

GİZLİ ŞAŞILIK NE DEMEK ?

  • Gözlerden birini kapattığında şaşılık gelişiyorsa buna gizli şaşılık denir

ŞAŞILIĞI BELİRTİLERİ NELERDİR ?

  • Bir nesneye bakarken gözlerin birbirine paralelliği ve bakış simetrisi bozulmuştur
  • Gözde yaşarma-ağrı-çift görme-bulanık görme olabilir
  • Baş ve yüz bir yöne dönük durabilir

ŞAŞILIK GÖZ TEMBELLİĞİ YAPAR MI ?

  • Evet yapabilir. Özellikle tek taraflıysa

ŞAŞILIK AİLEDEN GEÇER Mİ ?

  • Evet şaşılığın ailesel yatkınlığı vardır ancak bu anne, baba ya da kardeşi şaşı olan bir çocuğun her zaman şaşı olacağı anlamına gelmez.

ŞAŞILIK BELLİ BİR YAŞTAN SONRA MI TEDAVİ EDİLİYOR ?

  • Hayır şaşılığın uygun tedavisi her yaşta yapılabilir.

BEBEĞİMİN GÖZÜNDE KAYMA VAR ANNEM ZAMANLA GEÇECEĞİNİ SÖYLÜYOR AMA BEN DOKTORA GÖTÜRÜLMESİ TARAFTARIYIM. SİZ NASIL DÜŞÜNÜYORSUNUZ ?

  • Kendi kendine düzelmesini beklememelisini. Geri dönüşümsüz sorunlar gelişmeden önce göz doktoruna gitmelisiniz

BEBEĞİMİN GÖZLERİNDE TİTREME OLDUĞUNU FARKETTİM, NEDENİ NEDİR, KÖTÜ BİR DURUM MU ?

  • Gözlerin belirli yönlere yavaş ya da ani hareketler göstermesine nistagmus denir.
  • Doğumda ve ileri aylarda yani her yaşta gelişebilir.
  • Bu durum bir hastalığa işaret edebileceğinden fark edildiğinde uygun zamanda göz hekimine gidilmelidir.

LAZER TEDAVİSİ ÇOCUKLARA UYGULANABİLİR Mİ ?

  • Şu an için 18 yaş üstünde uygulanmaktadır.

GÖZDE Kİ ÇAPAKLAR NASIL TEMİZLENİR ?

  • Göz enfeksiyonlara açık hassas bir organdır. 
  • Yenidoğan döneminde ilk 15-20 günde gelişen bu çapaklanmanın başlangıç zamanı, rengi önemlidir ve bir göz hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir. 1. aydan sonra, 1-2 gün süren çapaklanmaların ek şikayetide yoksa sadece temizlenmesi yeterli olabilir ancak yinede sulanma, gözlerini kısarak bakma, koyu sarı-yeşil, bol akıntı gibi şikayetler eklenirse ilaçla tedavi edilmesi gerekir. 
  • Çapaklanmaya yanma, ağrı, batma, göz yaşarması, kızarıklık, kaşıntı eşlik ederse bu bir göz enfeksiyonu olabilir.
  • Göz enfeksiyonlarında çapakları temizlemenin tedavinin bir parçası olduğu unutulmamalıdır.
  • Çapaklar ılık su ile gazlı bez, temiz tülbent ve ıslak pamukla temizlenmelidir.
  • Göze asla çay, süt, anne sütü damlatılmamalı ve sürülmemelidir.

GÖZ DAMLASI ŞEKLİNDE Kİ İLAÇLAR NASIL UYGULANIR ?

  1. Ellerinizi sabunla yıkayınız
  2. Bebeğinizi nazikçe sabitleyiniz (eşiniz tutabilir)
  3. Damlanın kapağını açınız (kapağın temiz kalması çok önemlidir)
  4. İlacı tuttuğunuz elinizle kapağı açık tarafı avuç içinize gelecek şekilde 4. ve 5. parmağınız arasına sıkıştırınız. Bir yere koymayınız çünkü bu kapağa bir kaç mikrop bile bulaşsa sonraki uygulamalarınızda çocuğunuzun gözüne “mikrop” damlatmaya başlarsınız.
  5. İlacı tutmadığınız serbest elinizin parmağıyla gözün alt göz kapağını aşağı çekiniz
  6. O bölgede küçük yassı bir çukurcuk oluştuğunu göreceksiniz
  7. O çukurcuğa, ilacı çok sıkmadan, akıyorsa yer çekiminin etkisi ile boşalacak şekilde ve önerilen sayıda damlatınız
  8. Bu uygulamayı yatar pozisyonda yapmanız uygun olacaktır
  9. Yine temizliğe dikkat ederek ilacın kapağını kapatıp temiz, güneş görmeyen ve çocukların ulaşamayacağı bir yere koyunuz
  10. Göz pomatlarıda benzer bölgeye sürme şeklinde srülür. Vücudun sıcaklığı ile eriyip çözünerek göze yayılır ve tedavi eder
  11. Unutmayınız; Göz damlalarının bazıları ağız yoluyla çok az alınsa dahi zehirleyici olabilir !!!

HOCAM GÖZ TEMBELLİĞİ HAKKINDA BİLGİ VERİR MİSİNİZ ?

  • Göz tembelliğinde genellikle tek göz etkilenir.
  • 100 çocuktan ortalama 5’inde göz tembelliği vardır.
  • Şaşılık, göz kırma kusurları, katarakt, göz kapağı düşüklüğü, iki göz arasında gözlük derecesinin farklı olması göz tembelliğine yol açar
  • Çocuklar 7 yaşından önce göz tembelliğini anlayamaz veya ifade edemez. Bu nedenle daha erken yaşlarda, göz şikayeti olmasa da göz doktoru tarafından muayene edilmelidir.
  • Eğer tüm göz – görme sisteminin oluşumunun tamamlandığı 8 yaşlarından önce tedavi edilirse tam düzelme sağlanma şansı çok yüksektir. 8 yaşından sonra maalesef kalıcı sorunlara yol açabilir.
  • Genellikle altta yatan hastalık tedavi edildikten sonra “göz kapama ve tembel gözü görmeye zorlama” prensibi ile tedavi edilir.
  • Tedavi edilmediğinde genellikle ilerleyici değildir ancak tedavi gecikirse kaybedilen görme geri gelmez ve cerrahlık, polislik, pilotluk gibi “görme derinliği” ile ilgili meslekleri yapamayabilir. 

YAKINDAN TELEVİZYON İZLEMEK GÖZÜ BOZAR MI ?

  • Hayır bozmaz.
  • Çocuklar kolları kısa olduğu için rahat kanal değiştirmek ve gözleri yakın görmeye daha uyumlu olduğu için televizyona yakın otururlar.
  • Ancak televizyonu sürekli ve sadece yakından izliyorsa göz bozukluğu olabileceği düşünülmeli ve göz doktoru kontrolüne gidilmelidir.

IŞIĞIN DÜŞÜK, ORTAMIN LOŞ OLMASI GÖZÜ BOZAR MI ?

  • Hayır bozmaz.

ÇOCUĞUMUN SÜREKLİ GÖZLÜK TAKMASI GÖZLERİNİ ZAYIFLATIR MI ?

  • Hayır zayıflatmaz ve gözlük ihtiyacını arttırmaz
  • Gözlük takması da göz numarasını küçültmez

BEBEKLERDE Kİ GÖZ YAŞI KANALI TIKANMASI İLE İLGİLİ BİLGİ VERİR MİSİNİZ ?

  • Göz yaşı oluştuktan sonra gözün iç tarafında, göz kapağında bulunan deliklerden kanala geçer ve buradan da burun içine akar. (bu nedenle bazen güneşe baktığımızda gözlerimiz yaşarır ve hapşırırız)
  • Yenidoğan bebeklerin bir çoğunda doğumda gözyaşı kanalları tıkalıdır ve 1-2 ayda (en geç 6 ayda) kendiliğinden açılır.
  • Daha ileriki yaşlarda enfeksiyonlar ya da travmalarla açık olan göz yaşı kanalı sonradan da tıkanabilir.
  • Gözde yaşarma (göllenme ya da damla damla akma şeklinde olabilir), sık sık çapaklanma, burun yan tarafında şişme, burun yan tarafına masaj yapıldığında burundan iltihap gelmesi durumlarında göz yaşı kanalı tıkanıklığından şüphe edilmelidir. 
  • Göz yaşı kanal tıkanıklığına bağlı çapaklanmalara genellikle gözde kızarıklık eşlik etmez.
  • İlk 1 yaşta masaj gibi basit yöntemlerle cerrahi gerekmeden kanal açılabilir. 1 yaşından sonra halen devam ediyorsa sondalama şeklinde özel tedaviler gerekir.
  • Erken yaşlarda; Masaj, sonda, silikon tüp ile kolayca tedavi edilirken takip edilmez ya da ihmal edilirse kanal tıkanıklığına enfeksiyonlar eklenerek sorun büyür ve cerrahi tedavi gerekebilir.
  • Masaj burun kökünden aşağıya doğru dairesel hareketlerle sıvazlayarak yapılır.

GÖZ YAŞI KANAL TIKANIKLIĞI OLAN BEBEĞİMİ TEDAVİ EDECEKLERİ İÇİN NARKOZ VERECEKLER, YAŞI DAHA ÇOK KÜÇÜK BU AMELİYAT VE NARKOZ ALMASI TEHLİKELİ DEĞİL Mİ ?

  • Anestezi hekimleri bu konuda bebeğinizin yaş, kilo ve operasyonun durumuna göre özel ilaçlar ve özel dozlar kullanarak çocuğunuza narkoz vereceklerdir. Bu konu ayı küçük olduğu için özellikli ek bir sorun teşkil etmeyecektir.
  • Zor bir işlem değildir, 5-10 dakika kadar sürer
  • Ancak sorun devam ederse kanala sonda takılmasını gerektirecek daha ayrıntılı bir cerrahi işlem gerekebilir

YENİDOĞANLARDA GÖZ TANSİYONU OLUR MU ?

  • Evet olur
  • Göz büyür, sulanır, ışığa karşı hassaslaşır
  • Ameliyat edilerek erkenden tedavi edilmezse görme kaybı gelişebilir

BEBEĞİM 28 HAFTALIK DOĞDU, “PREMATÜRE RETİNOPATİSİ (ROP)” DENİLEN BİR DURUM GELİŞTİ. BU KONUDA BİLGİ VERİR MİSİNİZ ?

  • Göz damarları doğuma kadar gelişimini sürdürür. Göz damarları gelişmeden erken doğan bebeklerin akciğer gelişimleri de tam olmadığı için yüksek dozda oksijen tedavisine ihtiyaç duyarlar. Hayat kurtarıcı bir ilaç olan oksijen gelişmekte olan bu göz damarlarına yan etki yaratarak erken doğan bebeklerin en ciddi göz hastalığı olan Prematüre Retinopatisine neden olur. Saptanıp, takip edilip gerektiğinde tedavi edilmezse körlükle sonuçlanır
  • Sıklıkla 1000 gramın altında doğan bebeklerde görülür.

Uzm. Dr. Attila Alp GÖZÜBÜYÜK

NOT: Bu derleme bir çocuk hekimi tarafından hazırlanmıştır. Çocuk göz hastalıkları konusunda çocuk hekimleri temel bilgilere sahip olsa da konuyla ilgili ayrıntılı bilginin göz hekimlerimizden alınması daha uygun olacaktır.

En Güncel Makaleler