Kategori: Aileler İçin

 

ek besin 1

EK GIDAYA GEÇİŞ

TAMAMLAYICI BESLENME

6 AY’dan SONRA BEBEK BESLENMESİ

* Bebekler ve çocuklar yepyeni ve sağlam organlara sahiptir. Kolay kolay hasta olmazlar. Çoğu sadece basit enfeksiyonlar ile sorunsuzca büyür. UNUTMAYIN: İyi beslenen çocuk sağlıklı bir insan olur. 

0-2 Yaş arası çocuklarda büyüme gelişmenin en hızlı dönemi olduğu için bu dönemde yapılacak beslenme hataları ileride çocuğun zekasını etkiler, sürekli hastalanmasına, şeker-kalp hastalığı gibi kronik hastalıkların pençesine düşmesine ve dolaysıyla toplam ömrünün kısalmasına neden olur.

* Yeterli ve dengeli beslenmenin en iyi izlem göstergesi ağırlık kazanımının yani büyümenin izlenmesidir. Büyüme eğrileri ile bebeğin kilo alımı düzenli şekilde izlenmelidir. Ancak şişman bebek sağlıklı bebek demek DEĞİLDİR !

0-6 ay bebek beslenmesinde en önemli noktalar;

– İlk 6 ay bebekler; çok sıcak havalarda dahi su, ayran, çay, meyve suyu, hazır mama ya da inek sütü verilmeksizin sadece emzirilmelidir.
– Sezaryen ile doğum yapan HER ANNEDE, doğru emzirme tekniği ile anne sütü miktarı zamanla artar. “Sezaryen olanlarda süt gelmez” düşüncesi tamamen YANLIŞTIR. Kendinizi bu düşüncenin pençesine atmamaya gayret ediniz.
İlk 1 yaşın temel besini anne sütüdür. Bebekler 2 yaşına kadar anne sütü almalıdır.
– Bebekler 1 yaşa kadar her istediklerinde emzirilmeli. İlk ay en az 12 kez (2 saatte bir), daha sonra 6 aya kadar en az 8 defa (3 saatte bir) emzirilmelidir. 1.5 yaşında Çocuk Hekimi önerisi ile emzirme kesilebilir. Bunun dışında 2 yaşa kadar bebek HER İSTEDİĞİNDE emzirilebilir.
– Zamanında doğan, annesini emen bir bebek; haftada 150 gram kilo alıyor ve 4 ya da daha fazla kez çiş yapıyorsa; 24 saat ağlasa ya da aransa bile bu sütünüzün yetmediğini GÖSTERMEZ. Bebekler hassastır ve tepki olarak bildikleri tek yöntem ağlamaktır. Başka bir sorun olabilir, hekim kontrolüne gitmelisiniz.
Dünyada ki her annenin 2 bebeği besleyecek kadar sütü vardır.
– Emmeme ya da emzirememe durumu bir hastalıktır, mama fabrikada üretilen bir ilaçtır ve sadece hasta bebeğe verilir. Mamaların içindeki maddeler sabittir, anne sütündeki maddeler ise bebeğin ihtiyacına göre değişir. Bu nedenle mama alan bebekler ihtiyacından fazla bir çok madde alır bu da maalesef ilerleyen yaşlarda onları şeker hastası yapabilir. 
– Tüm ulusal çabalara rağmen ilk 6 ay sadece anne sütü alan bebek oranı ülkemizde maalesef %20 civarındadır. Bu da annelerin emzirme konusunda daha fazla çaba harcamaları gerektiğine işaret etmektedir.

Bu yazıda;

– Bebeğin tamamlayıcı, ek besinlere ne zaman başlanması,

– Hangi besinin, ne zaman, ne miktarda ve ne sıklıkta verilmesi gerektiği,

– Bebeğin yeterli miktarda besin alması için nasıl destekleneceği (teşvik edileceği),

– Besinlerin nasıl temiz ve güvenli bir şekilde saklanacağı ve hazırlanacağı,

konularında bilgi vermeye çalıştım

0-6 ay bebek beslenmesi ile ilgili olarak bilgi almak için aşağıda ki yazıya tıklatınız:

0-6 aylık bebeğin beslenmesi. Sorunlar ve Çözümleri !

6. AYDAN SONRA BESLENME

EK BESİNLER, TAMAMLAYICI BESLENME

ÖNERİLER, YÖNTEMLER,

DOĞRULAR, YANLIŞLAR,

BESLENME PROGRAMLARI

* Bebekler hızlı büyüme evresinde oldukları için 6. aydan sonra anne sütü büyüme ve gelişmeleri için tek başına yeterli olmaz ve ek besinlerle TAMAMLAYICI BESLENME yapılması gerekir

Anne sütü;

> ilk 6 ayda bebeğin ihtiyacının %100’ ünü,
> 6-12 ayda bebeğin ihtiyacının %50’ sini,
> 12.aydan itibaren de %30’ unu karşılar.

6 aydan sonra kalan miktarın tamamlanmasına; TAMAMLAYICI BESLENME denir

Ek gıdaya geçmeyen bir bebeğin aldığı enerji

6-8 aylık be­bekler için  300 birim
9-11 aylık bebekler için 400 birim
12-23 aylık bebekler için 700 birim

6 aydan sonra bebeğin alması büyümesi, gelişmesi, zekası için alması gereken enerji

6-8 aylık bebekler için 700 birim
9-11 aylık bebekler için 800 birim
12-23 aylık bebekler için 1000 birim

Hesap ortada…

ek besinlerde yapılan yanlışlar 400 birim kadar (ciddi boyutta) besin eksikliği yaratır

TAMAMLAYICI BESLENME ;

6 ay – 1 yaş: Özel süt çocuğu yemekleri (örneğin: Muhallebi, yoğurt)
1 yaşından sonra: Ailenin sofra yemekleri (örneğin: Evde az yağla ve az tuzla pişirilmiş kıymalı pirinçli ıspanak yemeğinin ezilmişi ile yoğurt karışımı)

EK BESİNLERLE TAMAMLAYICI BESLENMEYİ DOĞRU YAPMAK İÇİN;

4 ALTIN KURAL: ZAMANINDA-YETERLİ-TEMİZ-UYGUN

1) ZAMANINDA YAPILMALIDIR: İlk 6 ay anne sütü, 6 ay – 1 yaş özel süt çocuğu besinleri, 1 yaşından sonra sofra yemekleri, en az 1,5 – 2 yaşa kadar anne sütü

2) YETERLİ OLMALIDIR: Büyüyen çocuğun protein-yağ-şeker ve vitamin ihtiyacını karşılamalıdır

3) TEMİZ OLMALIDIR: Doğru şekilde temizlenmiş besinler, hijyenik kaplarda ve mikropsuz malzemelerle yedirilmelidir.

4) BEBEĞİN YAŞINA UYGUN OLMALIDIR: Çocuğun açlık/tokluğu bilinerek, yaşına uygun şekilde püre, çatalla ezilmiş, bıçakla kesilmiş, bütün halinde uygun boyutta besinler, yardımlı ya da kendi kendine, günlük beslenme sayısı ve yaşına uygun olacak şekilde ayarlanmalıdır

EK BESİNLERE NE ZAMAN GEÇMELİYİM?

* Sadece anne sütü ile beslenen bebeklerde: 6. aydan sonra
* Mama ya da mama + anne sütü karışık alan bebeklerde: 4. aydan sonra

ek gıdaya geçilmelidir.

Oğlum 5 aylık, dişleri erken çıktı, ısırmak istiyor, sadece anne sütü alıyor. Ek besinlere geçeyim mi? Hayır 6. ayı bekleyiniz

Kızım sürekli ağlıyor, kilo-boy takibi normal ama sanırım aç kalıyor, sütümün azaldığını hissediyorum, ek besine başlayayım mı? Hayır, size öyle geliyor, 6. ayı bekleyiniz

Kayınvalidem ek besinlere erken başlarsam ileride daha rahat yer içer dedi, yoğurt yedirmeye başlayayım mı? Hayır, kayınvalideniz yanılıyor. 6. ayı bekleyiniz

EK BESİNLERE ERKEN GEÇERSEM NE GİBİ SORUNLAR OLUR?

– ANNE SÜTÜ ZARAR GÖRÜR: Hayati öneme sahip olan anne sütü azalır. Bu aylarda ek gıdaların besin değeri anne sütünden düşüktür. Anne sütü ile ek besin birlikte verildiğinde ek besinlerin içindeki maddeler anne sütündeki demir, çinko, vitamin gibi maddelerin vücuda emilip fayda sağlamasını önler.

– MİKROP KAPMASINA SEBEP OLABİLİR: Ek besinler anne sütü kadar temiz değildir. Ek besinin kendisi ve onu hazırlarken kullanılan maddelerden henüz bağışıklık sistemi tam gelişmemiş bebeğe mikrop bulaşabilir, bebeğin ölüm riski artabilir

– BEBEĞİN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ZARAR GÖREBİLİR: Barsaklar içindeki iyi huylu mikropların salgıladığı maddeler bağışıklık sistemi için hayati öneme sahiptir. Barsak yapısı henüz tam oluşmayan bebeğe 6 ay’dan önce ek gıda verilirse barsağın bu yapısı bozulur ve bebek ileride şeker hastası, alerji, astım, obez (şişmanlık hastalığı) olabilir yani sık sık hasta olabilir

– BÖBREKLERİ YORABİLİR: Böbreklerinin süzme yeteneği tam gelişmediği için ek gıdalar böbreklerine ağır gelebilir

– NEFES BORUSUNA KAÇABİLİR: 6 ayın altında ki bebeklerde çiğneme, yutkunma, yutmayı sağlayan sinirler henüz gelişmediği için yiyecek ne kadar yumuşak olursa olsun akciğerler kaçabilir. Hayati tehlike gelişebilir

– SİZİ TELAŞLANDIRABİLİR: Bebekler 6 aydan önce ağzına konulan bir besini bilinçsizce, refleks olarak diliyle dışarı iter. Bu durum sizi “bebeğim ek gıdayı reddediyor” düşüncesine iter, telaşlandırır. Telaşlandıkça daha çok hata yapar ve kolayca aşılacak sorunların altında ezilirsiniz

– BEBEĞİ RAHATSIZ EDER: 6 ayın altında ki bebeklerde mide – barsak sistemi henüz tam gelişmediği için ek besinler tuzsuz, baharatsız ya da meyve püresi bile olsa sindirim-emilim-boşaltım sorunu yaratarak; İshal, kabızlık, hazımsızlık, karın ağrısı, karın şişkinliği, gaza neden olur

– YEMEK REDDİNİ ARTTIRABİLİR: 4-6 ayın altında ki bebeklerde ek besinlere erken başlamak ilerleyen zamanda yemek seçmeye, yemek yemeye karşı isteksizliğe ve iştahsızlığa yol açabilir

EK BESİNLERE GEÇ BAŞLARSAM NE GİBİ SORUNLAR OLUR?

– BEBEK YETERLİ BESLENEMEZ: 6. Aydan sonra tek başına anne sütündeki protein, yağ, şeker, mineral ve vitaminler bebeğe yetmez, bebek ancak ek besin yerse yeterli demir ve çinko alabilir. 
– YEME REDDİNE NEDEN OLABİLİR: Katı-pürtüklü besinlere geç başlayan bebekte çiğneme, yutma, lokmayı ağzında çevirme yetenekleri ve tad alma duyusu gelişmez, ilerleyen yaşlarda bu bebeklerde iştahsızlık ve yemek yemek soruları yaşanır

GÜNDE KAÇ DEFA EK BESİN VERMELİYİM?

Ek gıda başlanma ayına gelmiş, önceden sağlıklı bebeğe 2 yaşına kadar günde kaç defa ek besin vermeliyim?

>> ANA ÖĞÜN: Sadece anne sütü alıyorsa günde 3 kez

      ANA ÖĞÜN: Anne sütü ve mamayı birlikte alıyorsa günde 6 kez

>> ARA ÖĞÜN: Ana öğüne ek olarak günde 1-2 kez de çeşitli besinlerden oluşan ara öğünleri tüketmesi gereklidir

* Bir öğünde yemesi gerekeni tüketemezse öğün sayısı arttırılabilir 

DAHA SIK ARALIKLARLA BESLESEM BİR ZARARI OLUR MU ?

* Evet olur

* Daha sık beslenme emen bebeğin hayati öneme sahip olan anne sütünü daha az almasına neden olur. DENGE önemli !

* Sık sık “beslenme hazırlığı, tabak-çatal-kaşık kullanımı” yapmanız gerekir b da enfeksiyon riskini arttırır. İstediğiniz kadar temiz olmaya çalışın, hiç bir zaman yeterli olmayacaktır. Mikroplar her yerde.

EK BESİNLERİ HAZIRLARKEN TEMİZLİĞİ İÇİN NELERE DİKKAT ETMEM GEREKİR ?

* Bu yaş grubunda besinlerle geçen enfeksiyonların temel kaynağı sudur.

* Özellikle yemeklere eklenen suyun temizliği önemlidir. Kullanılan su kaynağı güvenilir olmalıdır.

* Bu nedenle bağışıklık sistemi henüz tam oluşmamış 6 aylıktan küçük bebeklere ek gıda verildiğinde, sık sık ishal ve diğer ciddi enfeksiyonlar görülmektedir. Dünyada her yıl 1.8 milyon yavrumuzu suya bulaşan mikroplarla olan ishalli hastalıklar nedeniyle kaybetmekteyiz.

Unutmayın, İştahsızlık ve besin reddinin bir sebebide enfeksiyonlardır. İyi temizlenmemiş gıda ile hastalanan bebeğin iştahı da kesildiği ve beslenmesi de azaldığı için bağışıklık sistemi daha fazla bozulur, kısır döngü gelişir ve geçirdiği basit enfeksiyonların dahi şiddeti artar.

Tamamlayıcı Besinleri (Ek besinleri) hazırlarken uyulması gereken kurallar:

– Ellerinizi sabunla yıkayınız. Azcık mikrop bile bebeği hasta edebilir.
– Bebeği beslerken ellerini bağlayamayacağınız için o da kendi yemeğini kirletebilir. Bu nedenle onunda ellerini yaşına uygun sabunla yıkayınız-siliniz.
– Ek besinleri hazırlandıktan sonra 2 saatten fazla bekletilmeden tüketiniz, içinde mikrop üreyebilir
– Besinleri nemli ya da sıcak ortamda bekletmeyiniz. İçinde mikrop ürer.
– Tabak, kase, bebek çatalı-kaşık gibi yemek malzemelerini kaynama halindeki suda bekletmeyiniz yapısı bozulur, eriyen plastikten, çözülen – soyulan boyalardan zehirli ürünler açığa çıkar. 
– Biberon kullanmamaya çalışınız. Temizliği zordur, beslenme alışkanlığını bozar. İlerleyen yaşlarda besin reddine neden olabilir.

BEBEĞİMİ BESLERKEN NASIL MALZEMELER KULLANMALIYIM – NELER KULLANMAMALIYIM  ?

KULLANINIZ: Çay kaşığı, silikon bebek kaşığı, normal kase, tabak ya da bebek tabağı

KULLANMAYINIZ: Biberon

– Çocuğun yemek malzemeleri sadece ona ait olmalıdır, sizinle ortak malzemeler kullanmamaya gayret ediniz. Çocuğun yemeğini ayına uygun miktarda ayrı tabağa koyunuz.

PEKİ HOCAM, 6 AYDAN SONRA NELER YEDİRMELİYİM ?

KARBONHİDRAT VE ŞEKER

– 6 ay – 1 yaş arasındaki bebekler için temel karbonhidrat kaynağı tahıllar ve içindeki nişastadır

– Şekerli besinler ana öğünün yerini almamalıdır

– Bu yaş grubunda verilmesi gereken şeker kaynağı pekmezdir

Tahılların faydaları;
> Bağışıklık sistemini geliştiren barsaktaki iyi huylu mikropların çoğalmasına yardımcı olur
> Posalı olduklarından barsak alışkanlıklarını düzenleyerek kabızlığa iyi gelir
> Enerji vererek bebeği büyütür

PROTEİN

– Böbreğe yük oluşturmamalıdır. Aşağıda çeşitli besinlerin böbreklerin üzerine bindirdiği yük oranları

Anne sütü: 100 birim
Ek gıda: 150 birim
Mama: 300 birim
İnek sütü: 350 birim, HESAP ORTADA; Anne sütü böbrekleri yormaz, mama ve inek sütü böbreği yorar. 

NOT: Mama alan bebekler neden daha fazla şeker ve obezite hastası oluyor? Araştırmalar mamadaki sabit protein oranının ileride insülin direnci ile şeker ve obezite hastalığına yol açtığını göstermiş ve mama firmaları mamalardaki protein oranlarını düşürmüşlerdir. Bakalım TIBBİ GEREKLİLİK OLMADAN VERİLEN mamanın daha ne gibi zararlarını göreceğiz.

YAĞ

– Yağlar temel enerji kaynağıdır.
– Yağlar önemli vitaminlerin vücuda emilimini sağlar. Az yağ demek az vitamin demektir
– Ek besinlerin kendi içindeki yağ miktarı bebeklere yetmez. Hazırlanan yemeklere dışarıdan yağ katılmalıdır

– Yemeklere eklenecek yağ miktarı öğün başına 1 tam ya da yarım çay kaşığı olmalıdır. Daha fazla eklenmesi kof şişmanlık yaratacak çocukluk çağında obeziteye neden olacaktır

– Özellikle vücuda faydalı yağlar az alınırsa tahmininizin tersine ileriki yaşlarda kalp hastası olma riski artar. Yani yağın dengeli verilmesi kalp hastalığı riskini azaltır

– Yemeğe yağ eklenmesi kıvamını arttırır, katı yemeği yumuşatır, çiğnenmesini kolaylaştırır

VİTAMİN VE MİNERALLER

– Çorbalar hazırlanırken kullanılan tahıl ve sebzeler az koyulduğu için vitamin ve mineral eksik kalmaktadır. Buna dikkat edilmelidir

– Fazla posalı beslenme alınan vitaminlerin kakayla atılıp kaybedilmesine neden olur

– Vitamin ve mineraller birbiri ile etkileşim içindedir ve ortak hareket ederek çocuğu büyütürler

DEMİRDEN ZENGİN GIDALAR NELERDİR ?

Tavuk ciğeri, sığır ciğeri, sığır eti, kuzu eti , ton balığı, zenginleştirilmiş tahıl, yulaf, barbunya, fasulye, bezelye, patates, ıspanak, çekirdeksiz kuru üzüm, irmik, pekmez, kuru erik, kabak, mercimek, nohut, kuru fasulye

DEMİR = HAYAT

BEBEĞİM ÖNERİLEN HER YEMEĞİ VAKTİ ZAMANINDA YİYOR, YİNE DE SAĞLIK OCAĞINDAN VERİLEN DEMİR DAMLASI KULLANMALI MIYIM?

– Bebek; Sağlıklı beslense de, büyüme-gelişmesi normal olsa da, başka bir nedenle bakılan kan testinde kansızlığı olmasa da demir depolarını doldurmak amacıyla zamanında doğan bebekler 4. aydan 1 yaşa, erken doğan bebekler 1. aydan 1 yaşa kadar demir ilacı kullanmalıdırlar. Bölgemiz toprakları demirden fakirdir, demir depoları dolu olmayan çocuklarda ileride kansızlık ve buna bağlı hayati ve zekalarını etkileyecek sorunlar yaşanabilir.

ÇOCUĞUMUN YEMEKLERDE Kİ DEMİRDEN DAHA FAZLA FAYDALANMASINI NASIL SAĞLARIM ?

– Aynı öğünde yumurta ve bitkisel gıdaları (tahıl, baklagil, sebze) birlikte verin

– Yemeklerine ET ve KIYMANIN kendisini ekleyin (et suyu-kemik suyu DEĞİL)

– C vitamini demirin vücuda emilmesini arttırır. Bebeğinizi  C vitamininden zengin besleyin.

C vitamininden zengin gıdalar: Domates, yeşil biber, portakal, limon, taze tüm meyve ve sebzeler

DEMİRİ FAYDASIZ HALE GETİREN DURUMLAR NELERDİR  ?

– Çay – Kahve

– Fazla posalı besinler (kepekli ekmek)

– Mayalanmış ürünler (yufka)

A VİTAMİNİNDEN ZENGİN GIDALAR NELERDİR ?

* Koyu yeşil yapraklı sebzeler, sarı-kırmızı renkli sebze ve meyveler, organ etleri/karaciğer, süt ve süt grubu besinler (tereyağı, peynir ve yoğurt gibi), yumurta sarısı, margarin

* Çocuk her gün A vitamini içeren besin almalıdır.

SÜT

– 1 yaşından önce inek sütü önermiyoruz (sulandırılsa da önermiyoruz). İlk 1 yaşta inek sütü; Böbrekleri yorar, barsak kanamalarına yol açabilir, demir faydasız hale getirir, kansızlık yapar, ilerleyen yaşlarda iştahsızlık ve beslenme reddine yol açabilir, tek yönlü beslenme yarattığı için alması gereken besin maddeleri eksik kalabilir.

– Düzenli emziren  annelerin ek olarak inek sütü ya da mama vermesine gerek YOKTUR. İhtiyaç değildir.

– 6. aydan sonra anne sütü ne kadar verilirse yeterli kabul edilir? Günde yarım litre=küçük su şişesi kadar. Tahmini olarak annenin hissettiği kadar emzirmesi doğrudur, yeterlidir. Anne sütünü sağarak test edilebilir

– Anne sütü günde yarım litreden az ise (emzirmeyen annenin sütü azalır), ailenin mama alacak maddi olanağı yok ise, yani anne inek sütü vermek zorunda kalınıyorsa;

  • ilk 1 yaşta yarı yarıya sulandırarak verilmelidir.
  • 1-2 yaş arasında 3’e 1 oranında (3 süt – 1 su) sulandırılarak verilmelidir.
  • 2 yaşından sonra inek sütünü sulandırmaya gerek yoktur.

YOĞURT

– Yoğurdun içinde barsak yapısını koruyan, bağışıklık sistemini güçlendiren dost mikroorganizmalar vardır.

– Yoğurt demir emilimini arttırır.

– Yoğrudun diğer süt ürünleri ile karşılaştırıldığında allerji yan etkisi inek ve keçi sütüne göre çok daha düşüktür

PEYNİR

– Peynir pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz olması koşuluyla, 9. ayda küçük miktarlarda kullanılabilir.

– Hiç bir yaşta taze-bekletilmemiş peynir yenmez-yedirilmez. Ciddi mikroplar taşır. Allerji yapıcı etkisi yüksektir.

– Peynir en az 10 gün uygun koşullarda bekletilmelidir. 10. günden sonra peynirin allerji yapıcı etkisi azalır, zararlı mikroorganizmalar bu sürede ölür. İdeali pastörize edilmiş güvenilirliği tarım bakanlığınca onay almış peynirleri yedirmektir.

ET

– Etin yağlı olması enerjiyi arttırırken besleyiciliğini azaltır. Bu nedenle beslenmede çok yağlı etler tercih edilmemelidir.

– Etin bebek tarafından sindirimi güçtür bu nedenle sebze püreleri içine kıyma şeklinde katılması önerilir.

– İmkan oldukça günlük beslenmenin içinde her zaman et olmalıdır.

– Sanılanın aksine et suyu ve kemik suyunun besleyici değeri yoktur, sadece lezzet verir. ETİN KENDİSİNİ YEDİRİN !

KARACİĞER

–  1 yaşından sonra ve sağlıklı hayvanlardan elde edilmesi koşuluyla verilebilir.

BALIK

–  1 yaşından sonra ve sağlıklı koşullarda elde edilmesi koşuluyla verilebilir.

YUMURTA

– Yumurta sarısı: 6. aydan önce verilmez. 6. aydan sonra her gün bir top verilebilir

– Yumurta beyazı: 9. aydan önce verilmez. Allerjiktir. 9. aydan sonra her gün bir top verilebilir

– Yağ; yumurtanın sarısında bulunur beyazında değil

– Yumurta kabuğu ciddi ishale yol açan mikroplar barındırabileceğinden tüketilmeden hemen önce kabuğu ile yıkanmalı, yıkanmış yumurta bekletilmeden tüketilmeli, iyice pişirilmeli ve katı kıvamda verilmelidir.

TAHILLAR

– Buğday, arpa, pirinç, çavdar, yulaf ve mısır verilmesi önerilen tahıllardır

– Tahıllar içerisinde besin kalitesi en yüksek olanı pirinç, en düşük olanı mısırdır

– Bebeklerde ana tahıl kaynağı: Prinçtir. Sindirimi kolaydır

– Nişasta bebeklerde önerilmez. Besin kalitesi düşüktür

GLUTEN

– Gluten içeren besinler 6 aydan önce verilmez.

– Gluten içeren besinler; Ekmek, pasta, kek, hazır çorba, buğday, çavdar, arpa, yulaf, ketçap, soya-soya sosu, salata sosları, şekerleme, sosis

KURU BAKLAGİLLER

– Kuru fasulye, nohut, mercimek, barbunya, soya fasülyesi önerilen kuru baklagillerdir

– Kuru baklagillerin protein kalitesi düşüktür. Sindirimi zordur

– Kuru baklagiller tahıllarla karıştırılarak verilirse besin değeri artar

– Kuru fasulye suda bekletilmeli ve kabukları soyularak verilmelidir

Kuru baklagillerden yemek hazırlarken bunlara dikkat ediniz;

– Pişirmeden 1 gün önce ıslatın ve ıslatma suyunu atın

– Islattıktan sonra çiğ haldeyken kabuklarını soyun

– Elekten geçirerek kalın kabuklu olanları atın

– Kuru fasulye, nohut, mercimek gibi besinlerin çorbalara ekleyin

– Ezerek verin

PATATES

– Nişasta kaynağıdır, enerji verir ancak proteinden fakirdir.

SEBZE VE MEYVELER

– Önemli bir C vitamini kaynağı oldukları için tahıllar ve baklagillerle birlikte verildiğinde kansızlığı önlerler

– Mevsimine göre seçilmesi gerekir

– Çocukların hazır meyve suları içmesi önerilmez

– Hazır ya da taze sıkılmış meyve suları ishale yol açabileceğini unutmayın

– Sebzelerdeki vitamin kayıplarını en aza indirmek için yapılması gerekenler:

*Sadece yeneceği veya pişirileceği zaman kesin. Önceden kesip bekletmeyin

*Az suda kısa sürede pişirin

*Pişirme suyunu dökmeyin

*Pişerken soda eklemeyin

*Pişirildikten sonra hemen tüketmesini sağlayın

 

SU – SIVI

– 6 ay – 2 yaş arası bebekler günde 2 – 3 su bardağı su içebilir.

– İlk 6 ayda çok sıcak havalarda dahi emen bir bebeğe su vermeye gerek yoktur (anne sütünün %80’ni zaten sudur. Yani siz emzirirken bebişe zaten su veriyorsunuz, ek olarak su vermenize gerek yoktur)

– 6. aydan sonra ek besinlere başladığınızda ek su içebilir

– Su gerek içmek için gerek yemeklerin hazırlanmasında en riskli mikrop yeri olabililiğinden güvenilir kaynaktan geldiğinden emin olunmalıdır

– Hiç bir zaman çocuklara sıvı alsın diye “çay-kahve-kola” verilmemelidir 

– Yemek esnasında çok fazla su içmesi midesini doldurup doyma hissi yaratarak iştahını kapatacağından yemekle birlikte verilecek su kısıtlı olmalıdır ve mümkünse yemeğin sonunda verilmelidir. 1 yudum su dahi bebeğin susuzluğunu giderir

– Sıvı besinler çocuğun beslenmesindeki katı besinlerin ya da anne sütünün yerini asla almamalıdır.

MEYVE SULARI

– Taze sıkılmış olmalıdır, bekletilirse içindeki C vitamini kaybolur.

– Günde 1 su bardağından fazla tüketilmesi anne sütünden çalar, diş çürüklerine, iştahsızlığa neden olur (taze sıkılmış bile olsa)

– Ana öğünden sonra çeyrek çay bardağı şeklinde, toplamda günde toplam 1 su bardağını geçmeyecek kadar verilebilir.

– Bebeklerde ilk başlanacak meyve suyu kış mevsimi için elma, yaz mevsimi için ise şeftali suyudur.

– Portakal, mandalina, greyfurt, limon suyu 9 aydan sonra verilmelidir. Daha önce verilirse gaz sorunları yaratır.

DEVAM SÜTÜ MAMASI – KAŞIK MAMASI

– 6 ayın altında ki bebekler için mama ilaçtır,

– Ek besine geçen ve anne sütüne devam eden çocuklar için şart değildir, zorunlu değildir, hayati değildir. 

– Bebekler mama üretilmeden öncede YAŞIYORDU

KAŞIK MAMASI

– Vitamin ve minerallerle zenginleştirildiği için yemek hazırlama esnasında oluşabilecek kayıplar en aza indirgenmiş olur.

– Özellikle çalışan annelerin çalışma dönemlerinde besin hazırlamada yaşadıklar zorluklar nedeniyle bu durumlarda önerilebilir.

TUZ – BAHARAT

– Anne sütü alan bebeğinizin yemeklerine ilk 1 yaşta tuz eklemeyiniz.

– Emzirin ya da emzirmeyin ilk 1 yaşta bebeğinizin yemeğine baharat eklemeyiniz.

– Emziriyorsanız siz kendi yemeklerinizde mutlaka iyotlu tuz kullanmalısınız. Güneş ışığının tuzda ki iyotu yok ettiğini unutmayınız. Güneş görmeyen kapalı paket tuzları tercih ediniz.

– Eğer 6. aydan sonra bebek anne sütü almıyor ise, bebeğe verilen çorba ve benzeri besinlere çok az miktarda iyotlu tuz eklenmelidir.

1 YAŞINDAN ÖNCE VERİLMEMESİ GEREKEN BESİNLER NELERDİR ?

– Çay, bitki çayları, kahve, kola: Çocuklar çay-kahve-kola içmemelidir. Demir emilimini engelleyerek kansızlığa neden olur. Eklenen şeker diş çürüklerinin esas sebeplerinden biridir. Bazı bitki çaylarının zehirleyici etkisi olabilir, risklidir, önceden bilinemez. Eğer büyüklerinden özenip çay istiyorsa çay bardağına pekmez koyup sulandırarak çay renginde sağlıklı bir içecek hazırlayarak çocuğun isteğini giderebilirsiniz. Kola istediğindede pekmez+su+limon ile sağlıklı bir karışım hazırlanabilir. Bu önerilere uyarsanız çocuğunuz ilerleyen yaşlardada çay-kahve-kolaya karşı alışkanlık edinmemiş olur.

– Bal: 1 yaş öncesinde verilirse ölümcül enfeksiyonlara neden olabilir

– Şeker: Boş enerji kaynağıdır, faydasızdır. Diş çürükleri ve karaciğer-kalbi bozan obezite hastalığına zemin hazırlar. Şeker yerine pekmez ya da sütün kendi şekerini kullanmak gerekir

– Bakla: 1 yaş öncesinde verilirse ciddi hastalıklara yol açma riski taşır

* Besin alerjisi öyküsü olan bebeklerde yumurta, fındık, fıstık, balık ve soyalı besinlere 12. aydan önce başlanmamalıdır. Bu bebeklerin beslenmesi ilgili dal uzmanı tarafından takip edilmelidir.

AYDAN AYA BİR BESLENME PROGRAMI YAZABİLİR MİSİNİZ ?

0-6 AYLIK BEBEK:
KATI GIDA: Verilmez

SIVI GIDA: Sadece anne sütü ile beslenmelidir.

YAPABİLECEĞİ BESLENME HAREKETİ: Anne memesini kavrayabilmek için dilini öne-arkaya uzatabilir

NELER YEMELİ: Sadece anne sütü emmeli

ÖĞÜN SAYISI:  0 – 1 ayda; ne zaman istese o zaman ve kendisi memeyi bırakana kadar emmeli ancak en az 2 saatte 1 defa emzirilmeli (evet gece uyandırılıp emzirilmeli). 1 ay – 6 ay arasında; ne zaman istese o zaman ve kendisi memeyi bırakana kadar emmeli ancak en az 3 saatte 1 defa emzirilmeli. 

DİKKAT EDİLECEK DURUMLAR: Bir meme tamamen bitirilmeden diğer memeye geçilmemeli, bir sonraki emzirmede bir önceki bırakılan memeden başlanmalı. 1 ay – 6 ay’da anne sütü + mama ya da sadece mama alıyorsa: 4. ayda ek gıdalara başlamalı (Ek gıda seçimi normal bebeklerinkinden farklı değildir)

6-7 AYLIK BEBEK:
KATI GIDA: Pütürsüz olacak kadar ezilmelidir (örnek: Yoğurt kıvamı)

SIVI GIDA: Sıvı gıdaları kaşıkla ya da dikkatlice bebeği dik tutarak fincanla verebilirsiniz. Yalayarak ve nazikçe yutkunarak içebilir, korkmayın

YAPABİLECEĞİ BESLENME HAREKETİ: Kaşığı ancak siz ağzına soktuğunuzda hamle yapmadan besini alabilir, besini dilin ön tarafından boğazına ilerletebilir

NELER YEMELİ: Anne sütüne devam edilmeli, yoğurt, taze sıkılmış meyve suyu, sebze suyu, meyve – Sebze püresi, pekmez, şekersiz muhallebi (süt + pirinç unu), yumurta sarısı (1/4 oranında)

ÖĞÜN SAYISI:  Sadece anne sütü alıyorsa günde 3 kez ana öğün, 2 ara öğün, Anne sütü ve mamamayı birlikte alıyorsa günde 6 kez ana öğün, 3 ara öğün

BİR ÖĞÜNDE NE KADAR YEMELİ: Her beslenmede 3 tatlı kaşığı başlanır, arttırarak 1 çay bardağı kadar verilmelidir

DİKKAT EDİLECEK DURUMLAR:  Besinlerin hazırlanmasında inek sütü az miktarda kullanılabilir. Ara öğünler asla ana öğünler yerine verilmemelidir

7-8 AYLIK BEBEK: 
KATI GIDA: Az miktarda pütürlü olmalıdır, çatalla iyice ezilmiş olmalıdır(Örn: muhallebi kıvamı). Blendırdan geçirilmemelidir

SIVI GIDA: Sıvı gıdaları fincanla içirebilirsiniz. İçebilir.

YAPABİLECEĞİ BESLENME HAREKETİ: Çiğneme hareketine yavaş yavaş başlar

NELER YEMELİ: Anne sütüne devam, yoğurt, meyve suyu, sebze suyu, pekmez, pirinç unu, pirinç, yumurta sarısı (tam), et (balık, tavuk etleri ve kırmızı et), bitkisel yağlar, sebze püresi, sebze çorbası.

ÖĞÜN SAYISI:  Sadece anne sütü alıyorsa günde 3 kez ana öğün, 2 ara öğün, Anne sütü ve mamamayı birlikte alıyorsa günde 6 kez ana öğün, 3 ara öğün

BİR ÖĞÜNDE NE KADAR YEMELİ: Her beslenmede 3 tatlı kaşığı başlanır, arttırarak 1 çay bardağı kadar verilmelidir

DİKKAT EDİLECEK DURUMLAR:  Besinlerin hazırlanmasında inek sütü az miktarda kullanılabilir. Ara öğünler asla ana öğünler yerine olmamalıdır.

8-12 AYLIK BEBEKLER:
KATI GIDA: Pütürlü, çatalla ezilmiş, püre kıvamında olmalıdır (örn: meyve püresi)

SIVI GIDA: Sıvı gıdaları fincanla içirebilirsiniz, İçebilir.

YAPABİLECEĞİ BESLENME HAREKETİ: Çiğneme hareketi daha gelişmiştir, ağzına aldığı besini dili ile döndüreblilir

NELER YEMELİ: Anne sütüne devam, yoğurt, meyve suyu, sebze suyu, pekmez, pirinç unu, pirinç, Yumurta (tam) veya pastörize peynir, et (balık, tavuk etleri ve kırmızı et), bitkisel yağlar, sebze püre veya sebze çorba, Aile sofrasında ne yeniyorsa (tuzsuz – baharatsız)

ÖĞÜN SAYISI:  Sadece anne sütü alıyorsa günde 3 kez ana öğün, 2 ara öğün, Anne sütü ve mamamayı birlikte alıyorsa günde 6 kez ana öğün, 3 ara öğün

BİR ÖĞÜNDE NE KADAR YEMELİ: Her beslenmede 1 çay bardağı kadar verilmelidir

DİKKAT EDİLECEK DURUMLAR:  Besinlerin hazırlanmasında inek sütü az miktarda kullanılabilir. Ara öğünler asla ana öğünler yerine olmamalıdır.

* Yukarıda yazan yöntemler her bebek için farklılık gösterebilir. Örneğin; 10. ayda olan bir bebek hala çiğneyemiyor olabilir ya da henüz 7. ayında çiğnemeye başlamış olabilir. Bu nedenle katı lokmaların büyüklüğüne, kıvamına, miktarına, lezzetine her aile kendi bebeğini izleyerek karar vermelidir.

* Eğer bebeğe yaşına uygun kıvamda besin vermenize rağmen bunu red ediyorsa pürtüklü ya da parça şeklinde yedirmek konusunda aceleci davranmayınız. Daha püre kıvamında vermeye devam ediniz.

* Unutmayın bebeklerin yeni bir gıdayı kabul etmesi için en az 10-15 defa denemesi gerekir. Aceleci ve telaşlı davranırsanız ek gıdayı kabul etmesi daha da zorlaşacaktır.

* Çocuk bazı yemekleri yerken diliyle yaptığı hareketlerden dolayı lokmayı ağzından dışarı çenesine taşırır ya da akıtır,  bunu “yemeği beğenmedi, karnı doydu, kustu, bir hastalığı var” diye yorumlamadan yakın izleme devam ediniz

DAHA BESLEYİCİ OLMASI İÇİN YEMEKLERİNDE NASIL KARIŞIMLAR HAZIRLAMALIYIM ?

* Bebeklerin mideleri küçüktür. Örneğin 8 aylık bir bebeğin midesi 1 su bardağı kadardır. Bu nedenler “YÜKTE HAFİF PAHADA AĞIR” beslenme yapılmalıdır. Yani; 1 çay kaşığı yemek 3 çay kaşığı kadar besleyici yiyecek kadar yoğun olmalıdır. Bu nedenle lezzetli karışımlar hazırlanmalıdır.

* Muhallebi ya da Diğer Temel Yemekler: Koyu kıvamlı olmalı, akışkan ve sulu kıvamda olmamalıdır

Çorba ve Sebze-Et Yemekleri: Çorba ve sebze ya da et ve sebzeden hazırlanan (mercimek çorbası, sebze çorbası, kıymalı ıspanak, kabak dolması vb.) yemekler ezilerek püre kıvamına getirilerek verilmeli, sadece çorba ya da sadece yemek suları verilmemelidir.

* Çorbalara bebeğin yaşına uygun büyüklükte; nohut, bulgur, bezelye, kuru fasulye, mercimek, pirinç, patates,kıyma, balık, tavuk eleyiniz

* Yemeklere; bir tatlı kaşığı zeytinyağı, diğer sıvı yağlar, tereyağı ve yumuşak margarin gibi yağlar ekleyiniz

* Karışımlarınız besleyici olsada lezzetli olmadıkça bebek reddedecektir ya da kusacaktır. Bu nedenle karışımları lezzetli hazırlamanız gerekir

BESLENME SIRASINDA BUNLARA DİKKAT EDİNİZ:

– Bebişin tepkilerini anlamaya çalışınız. İyi bir gözlemci olunuz

– Sabırlı ve yavaş besleyiniz

– Yemek yemesini destekleyiniz ancak zorlamayınız. Sitrese giren bebeğin beyninden salgılanan hormonlar iştahını daha da kapatır

– Aşırı serbest ya da aşırı kontrolcü olmayınız. Öğretiniz-Denetleyiniz-İzin veriniz

– 8-9. aydan sonra kendisi lokmaları ağzına götürmek ister, yemekler etrafa saçılabilir, müdahaleci olmayınız

– Bebeği beslerken bebeğinizle göz teması kurunuz, onunla konuşunuz, onu övünüz, gülümseyiniz.

– Beslenme zamanlarının öğretici oyun zamanı olduğunu unutmayınız.  1 yaşa yakın bebeklerde yemek yedirirken ona yeni kelimeler öğretebilirsiniz, renkleri, büyük-küçük kavramlarını, tadları tanıtabilirsiniz.

– Bebeğin yemeklere dokunmasına, zamanı geldiğinde kendinin lokmaları ağzına götürmesine izin veriniz. Bu sinir sisteminin gelişmesine yardımcı olur

– Yeterli miktarda beslenmeyip yemeyi durdurduğunda bekleyiniz, bir süre sonra yeniden yemek teklif ediniz

– Beslenirken yanında olunuz, yaşına uygun besinleri, yaşına uygun kıvam ve boyutta veriniz. 9. aydan sonra salatalık – muz gibi besinleri kemirmesi için eline verebilirsiniz.  Boğazına yemek artığı takıldığında ani hareketler yapmayınız, öncelikle 10 saniye onun öksürüp çıkartmasına izin eriniz

– Sevdiği yemeklerle sevmediği ancak yemesi gereken besinleri lezzetini tadarak karıştırarak veriniz

– Bebeğinizin aç olduğunu düşündüğünüzde onu beslemelisiniz. Eğer beslemezseniz iştahı kaçabilir.

– Uyurken ya da uykuluyken yemek yedirmeye çalışmayınız. Uyanık ve dinç olması gereklidir.

BEBEĞİM İŞTAHI İYİYDİ ANCAK SON GÜNLERDE AZALDI, NEDENİ NE OLABİLİR? NE YAPMALIYIM?

– Çocuğunuzun ihtiyacı olan besin miktarının belirlenmesinde en önemli işaret iştahtır. İştahı iyi olan bir çocuğun iştahı azaldığında birşeyler yanlış gidiyor olabilir.

– Hastalanmış olabilir (Halsizlik, uykuya meyil, ateş, öksürük, hapşırık, burun akıntısı-tıkanıklığı, ishal-kusma-bulantı, kabızlık döküntü var mı kontrol ediniz)

– İlgi istiyor olabilir

– Hep aynı tadlardan sıkılmış olabilir

TARİFLER

tarif1 tarif2 tarif3 tarif4 tarif5 tarif6 tarif7 tarif8 tarif9 tarif10 tarif11 tarif12 tarif13

Dr. Attila Alp GÖZÜBÜYÜK

www.doktorattila.com

www.facebook.com/cocukdoktorubilgiler

twitter.com/cocuk_doktoru_

 

Önerilen Çocuk Sağlığı Makaleleri